ต้นไทรมหัศจรรย์ 

ในอดีต ณ เมือง พาราณสี ชาวเมือง อยู่กันอย่างร่มเย็น เป็นสขุ พ่อค้าวาณิช ทั้งหลาย ต่างทำมา ค้าขายกันโดยเสรี

มีพ่อค้ากลุ่มหนึ่ง ได้เข้าร่วมหุ้นกัน จัด กองเกวียน บรรทุก สินค้า ๕๐๐ เล่ม เพื่อ เดินทางไปค้าขายยัง ต่างเมือง

โดยแต่งตั้ง พ่อค้า ผู้มีปัญญาคนหนึ่ง ให้ ทำหน้าที่เป็นหัวหน้า กองเกวียนขบวนนั้น

ในระหว่างการเดินทางนั้น ขบวนเกวียนต้องเคลื่อนผ่านป่าอันทุรกันดาร คือ ไม่มีทั้งน้ำ และอาหารให้ดื่มกิน

เมื่อเหล่าพ่อค้านำขบวนเกวียนเดินทางเข้ามาในป่า ก็ไม่สามารถกำหนดทิศทางในการเดินทางได้ ทำให้้ขบวนเกวียนหลงทางอยู่ในป่า จนอาหารและน้ำที่ตระเตรียมมาถูกใช้จนหมดสิ้น

ขบวนเกวียนเคลื่อน วกวนอยู่ในป่า จนมาถึง ต้นไทรใหญ่ต้นหนึ่ง

ต้นไทรต้นนี้ มีลำต้นใหญ่โต มีกิ่งก้านสาขาแผ่ปกคลุมทำให้เกิดร่มเงา ร่มเย็น น่ารื่นรมย์ พ่อค้าทั้งหลายจึงชวนกันพักผ่อนใต้ต้นไทรนั้น

เมื่อพวกพ่อค้าสัมผัส ลำต้นของต้นไทรแล้ว จึงตกลงใจที่จะตัดกิ่ง ของต้นไทรนั้น

น้ำใสสะอาดไหลพรั่งออกมา จากกิ่งของต้นไทรใหญ่ทันที ที่ถูกตัดขาด พ่อค้าเหล่านั้น พากันอาบ และดื่มกินน้ำใน สายน้ำนั้นจนสบายใจ

ทันทีที่กิ่งนั้นถูกตัดขาด ข้าว สาลีสุก และอาหารหลายชนิด ก็ไหลทะลักออกมาเป็นจำนวน มากมาย

ทันทีที่กิ่งถูกตัดขาด เหล่าสตรีแต่งกายด้วย ชุดอันสวยงามก็พากัน ออกมา

สตรีเหล่านั้นแยกย้าย กันปรนนิบัิติพวกพ่อค้า นางละคนส่วนอีก ๒๕ นาง ต่างแวดล้อมหัวหน้าพ่อค้า โดยรอบ ในร่มแห่งต้นไม้ นั้น จนสำราญตามกัน

ทันทีที่ตัดกิ่งไม้ทาง ทิศเหนือ รัตนชาติต่างๆ รวมทั้งเครื่องประดับ เครื่องปูลาดและผ้าราคา แพงก็พรั่งพรูออกมา มากมาย

เหล่าพ่อค้าพากันขนสิ่งของ แก้วแหวนเงินทองต่างๆ บรรทุกไว้ในเกวียนจนพอใจ	ในขณะนั้น ความลุ่มหลงได้เข้าห่อหุ้มจิตใจพวกพ่อค้า จนมืดดำ จึงชวนกันว่า

เหล่า พ่อค้าผู้ร่วมทาง บัดนี้ได้ถูกความหลงละโมบห่อหุ้มจิตใจจนมืดมิด กลับไม่เชื่อถ้อยคำตักเตือนของนายกองเกวียน พากันลับขวานหลายเล่ม แล้วเดินถือขวานเข้ามา เพื่อล้มต้นไทรนั้น

ในครั้งนั้น พญานาคผู้ เป็นใหญ่ในนาคพิภพ ใต้ต้นไทรใหญ่นั้น มอง เห็นการกระทำของพวก พ่อค้าโดยตลอด

พญานาคจึงสั่งให้บริวารเตรียมทหารหุ้มเกราะ ทหารแม่นธนู และทหารโล่ มารวมพลเพื่อรอคำสั่ง

เหล่าทหารนาคหุ้มเกราะ ๒๕ ตน ทหารแม่นธนู ๓๐๐ ตน และทหารโล่อีก ๖,๐๐๐ ตน พากัน เคลื่อนพลออกมาจากต้นไทรอย่างรวดเร็ว	เหล่าพ่อค้าผู้ละโมบ ต่างถูกเข่นฆ่าจนหมดสิ้น เหลือแต่นายกองเกวียน ผู้ไม่โลภเพียงผู้เดียว

หลังจากพวกนาคทำการ สังหารพวกพ่อค้าผู้ละโมบ หมดสิ้นแล้ว จึงได้พากัน เข้ามาหานายกองเกวียน

ฝูงนาคได้เก็บทรัพย์สมบัติทั้งหมดไว้ในเกวียนของพ่อค้า แล้วขับเกวียนซึ่งบรรทุกสิ่งของมีค่าทั้ง ๕๐๐ เล่มเกวียน และพานายกองเกวียนออกจากป่าใหญ่ ไปสู่นครพาราณสี จากนั้นฝูงนาคจึงอำลาพ่อค้ากลับสู่นาคพิภพของตนดังเดิม

ด้วยความเป็นผู้รู้จักประมาณ ไม่หลงต่ออำนาจตัณหา  จึง ทำให้นายกองเกวียนสามารถ รักษาชีวิตของตนไว้ได้ ทั้งยัง ได้ทรัพย์สมบัติมากมาย  จน กลายเป็นเศรษฐีในเวลาต่อมา

มหาวาณิชชาดก
:: สาเหตุที่ตรัสชาดก ::

....พระศาสดาเมื่อเสด็จประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน ทรงพระปรารภ พวกพ่อค้าชาวพระนครสาวัตถี โดยพ่อค้าเหล่านั้นก่อนจะไปค้าขาย ได้ถวายมหาทานแด่พระศาสดา แล้วกราบทูลว่า ถ้าพวกตนกลับมาได้ จะกลับมาเข้าเฝ้าพระองค์อีก แล้วออกเดินทางไปกับเกวียน ๕๐๐ เล่ม

....ครั้นเมื่อถึงแดนกันดาร พากันหลงทางอยู่ในป่า ขาดน้ำขาดอาหาร เห็นต้นไทรใหญ่ต้นหนึ่งซึ่งมีพวกนาคยึดครองอยู่ ก็ชวนกันปลดเกวียนนั่งอยู่ที่โคนต้น พวกนั้นเห็นไทรใบเขียวชอุ่ม กิ่งไทรก็เหมือนอิ่มด้วยน้ำ จึงคิดกันว่า ในต้นไม้นี้ น่าจะมีน้ำอยู่ จึงพากันตัดกิ่งด้านทิศตะวันออก

....เมื่อตัดกิ่งขาด ท่อน้ำขนาดลำตาลไหลพรั่ง พวกนั้นพากันอาบพากันดื่ม แล้วพากันตัดกิ่งทางใต้ โภชนะมีรสเลิศต่าง ๆ ก็พรั่งพรูออกมา พากันบริโภค แล้วตัดกิ่งตะวันตก เหล่าสตรีผู้แต่งกายงดงาม พากันออกมาจากกิ่งนั้น พากันอภิรมย์กับหมู่สตรีนั้น แล้วตัดกิ่งทางเหนือ แก้ว ๗ ประการหลั่งไหลออกจากกิ่งนั้น พวกพ่อค้าพากันเก็บแก้วเหล่านั้นบรรทุก เต็มเกวียนทั้ง ๕๐๐ เล่ม กลับมาสู่พระนครสาวัตถี เก็บทรัพย์แล้ว จึงชวนกันมาเข้าเฝ้าพระศาสดา ทูลนิมนต์ถวายมหาทานในวันรุ่งขึ้น

....ครั้นเมื่อถวายมหาทานในวันรุ่งขึ้นเสร็จแล้ว ก็พากันให้ส่วนบุญแก่รุกขเทวดา ผู้ให้ทรัพย์แก่พวกตน พระศาสดาตรัสถามว่า พวกเธอให้ส่วนบุญแก่รุกขเทวดาองค์ไหน พวกพ่อค้าพากันกราบทูลเหตุที่พวกตนได้ทรัพย์ในต้นไทรแด่พระตถาคต

....พระศาสดาตรัสว่า พวกเธอมิได้ ลุอำนาจตัณหา เพราะเป็นผู้รู้จักประมาณจึงได้ทรัพย์ แต่ในครั้งก่อน พวกที่ลุอำนาจตัณหา เพราะไม่รู้จักประมาณ พากันละทิ้งเสียทั้งทรัพย์และชีวิต พ่อค้าเหล่านั้นพากันกราบทูลอาราธนา จึงทรงนำมหาวาณิชชาดกมาแสดงดังนี้

.....๑. ความโลภไม่รู้จักประมาณ มีแต่จะนำความเดือดร้อนมาให้

.....๒. การมีสติตั้งมั่น ไม่ปล่อยให้ความโลภเข้าครอบงำ ย่อมนำประโยชน์สุขมาให้

.....๓. คนเราต้องรู้จักบุญคุณของผู้มีพระคุณ แม้แต่ต้นไม้ที่ให้ร่มเงา ก็ไม่ควรหักรานกิ่งก้านของต้นไม้นั้น เปรียบดังบุคคลย่อมไม่ทำร้ายผู้เป็นมิตร